برگزاری اولین پیش نشست پنل تخصصی «مهاجرت و فرصت های پیشرفت»
در پیش نشست پنل تخصصی «مهاجرت و فرصت های پیشرفت» همایش بین المللی «حکمرانی جمعیت و خانواده در شکل دهی جوامع آینده» دانشگاه جامع امام حسین که با همکاری موسسه تحقیقات جمعیت کشور، انجمن جمعیتشناسی ایران، انجمن انسان‌شناسی ایران در چهارشنبه ۱۱ شهریور ۱۴۰۵ برگزار شد، دکتر حمیده شیری، استادیار گروه جمعیتشناسی و مردم‌شناسی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه یزد، به بررسی ظرفیت‌ها و چالش‌های حضور مهاجران افغانستانی در استان یزد پرداخت. به گزارش روابط عمومی موسسه تحقیقات جمعیت کشور، دکترشیری در این نشست که روز چهارشنبه ۱۱ شهریورماه ۱۴۰۵ به صورت برخط برگزار شد، در سخنرانی خود با عنوان «دیاسپورای افغانستانی: ظرفیت‌ها و چالش‌های حضور مهاجران در استان یزد»، ابعاد مختلف حضور مهاجران افغانستانی در این استان و ظرفیت‌ها و چالش‌های مرتبط با آن را تشریح کرد.
شیری در ابتدای سخنان خود با اشاره به سابقه تاریخی مهاجرت، گفت مهاجرت پدیده‌ای مربوط به قرن بیست‌ویکم نیست و در طول تاریخ، گروه‌های انسانی در مواجهه با جنگ، ناامنی، تهدید معیشت و شرایط نامساعد محیطی، جابه‌جایی و مهاجرت را تجربه کرده‌اند. وی در ادامه در تشریح بُعد سیاسی حضور مهاجران افغانستانی، احساس تعلق بخشی به ایران و اهمیت نظم و امنیت کشور برای مهاجران را از جمله نقاط قوت دانست و در عین حال، به چالش‌هایی مانند کنترل مرزها، مسائل امنیتی و برخی کاستی‌های سیاست‌گذاری در حوزه مهاجرت اشاره کرد. استادیار گروه جمعیتشناسی و مردم‌شناسی دانشگاه یزد، بُعد اقتصادی را یکی از مهم‌ترین حوزه‌های اثرگذاری حضور مهاجران افغانستانی عنوان کرد و گفت: مهاجران افغانستانی در ساختار اقتصادی ایران و به‌ویژه استان یزد جذب شده‌اند و در بخش‌هایی مانند ساختمان، معدن، کارخانه‌های کاشی، کوره‌پزخانه‌ها، مرغداری‌ها، گلخانه‌ها و دامداری‌ها فعالیت می‌کنند؛ حوزه‌هایی که در بسیاری موارد نیروی کار بومی تمایل کمتری به حضور در آنها دارد. وی افزایش رقابت میان نیروی کار بومی و افغانستانی، رونق برخی فعالیت‌های اقتصادی و تأمین نیروی انسانی مورد نیاز در مشاغل سخت را از آثار حضور مهاجران برشمرد و در مقابل، خروج ارز از کشور و ورود برخی مهاجران به مشاغلی خارج از رسته‌های شغلی تعیین‌شده را از جمله چالش‌های اقتصادی مطرح کرد.
شیری در ادامه با اشاره به بُعد اجتماعی این موضوع، سخت‌کوشی، صبوری و تحمل شرایط دشوار کاری را از ویژگی‌هایی دانست که بیشتر خبرگان مورد مطالعه بر آن تأکید داشته‌اند و افزود: اشتراکات تاریخی، زبانی، دینی و فرهنگی ایران و افغانستان نیز می‌تواند به‌عنوان یک فرصت مورد توجه قرار گیرد. وی با بیان اینکه مهاجران افغانستانی می‌توانند به نوعی «سفیر فرهنگی ایران» باشند، تصریح کرد: مهاجرانی که سال‌ها در ایران زندگی کرده، تحصیل کرده و با فرهنگ و سبک زندگی ایرانی آشنا شده‌اند، در صورت بازگشت به افغانستان یا مهاجرت به کشورهای دیگر، بخشی از این تجربه فرهنگی را با خود منتقل می‌کنند. شیری در عین حال، تبعیض اجتماعی، شکل‌گیری نگاه «خود و دیگری»، مهاجرهراسی، ترک تحصیل زودهنگام برخی کودکان و پایین بودن کیفیت زندگی بخشی از مهاجران را از چالش‌های اجتماعی این حوزه دانست و بر ضرورت توجه جدی‌تر به این مسائل تأکید کرد. وی در بخش دیگری از سخنان خود، حضور مهاجران را در حوزه علمی و فناورانه نیز دارای ظرفیت دانست و گفت: حضور دانشجویان و پژوهشگران افغانستانی می‌تواند زمینه تبادل دانش و دسترسی پژوهشگران ایرانی به میدان‌های پژوهشی افغانستان را فراهم کند. با این حال، نبود بانک اطلاعاتی جامع و دقیق درباره مهاجران و فقدان دفاتر کاریابی ویژه آنان از جمله ضعف‌های موجود در این زمینه است.
شیری همچنین در بررسی بُعد قانونی، فراهم شدن امکان تحصیل برای مهاجران و فرزندان آنان را از نقاط مثبت دانست، اما برخی محدودیت‌های قانونی در زمینه مالکیت و سرمایه‌گذاری را از چالش‌هایی عنوان کرد که می‌تواند مشکلات حقوقی دیگری نیز به دنبال داشته باشد. وی در ادامه به وضعیت سکونت مهاجران در استان یزد پرداخت و با اشاره به ایجاد «مهمان شهرهایی» در اردکان، میبد و تفت، گسترش سکونت در برخی مناطق حاشیه‌ای و بخش‌هایی از بافت تاریخی یزد را از موضوعاتی دانست که نیازمند مدیریت و برنامه‌ریزی است. شیری با اشاره به راهکارهای مدیریت و ساماندهی وضعیت مهاجران افغانستانی، بر پرهیز از تصمیم‌های ناگهانی درباره مهاجران، بهره‌گیری از تجربه و تخصص آنان، افزایش شفافیت آماری، ساماندهی مرزها و جلوگیری از ترک تحصیل کودکان مهاجر تأکید کرد. وی به‌روزرسانی قوانین مرتبط با مهاجران، ایجاد نظام دقیق نظارت بر ورود و خروج، راه‌اندازی دفاتر کاریابی ویژه مهاجران، استفاده از ظرفیت سرمایه‌گذاری اتباع افغانستانی، ساماندهی سکونت در مناطق حاشیه‌ای و بافت تاریخی و برخورد با کارفرمایانی که از نیروی کار غیرمجاز استفاده می‌کنند را نیز از راهکارهای دارای اهمیت بالا برشمرد. وی استانداری، نیروی انتظامی، شهرداری، دستگاه قضایی و نهادهای مرتبط با امور امنیتی را از جمله مجموعه‌های دارای نقش در اجرای این راهکارها دانست و تأکید کرد که عملیاتی شدن سیاست‌ها نیازمند حمایت دولت و مجلس و فراهم شدن پشتوانه‌های قانونی مناسب است.
در پایان دکتر شیری با اشاره به وضعیت استان یزد گفت: در این استان نوعی ادغام اقتصادی مهاجران افغانستانی شکل گرفته و بخش‌هایی از بازار کار به حضور آنان نیاز دارد، اما این روند به همان میزان در حوزه اجتماعی و فرهنگی اتفاق نیفتاده است؛ مسئله‌ای که می‌تواند میان نیاز اقتصادی به نیروی مهاجر و نگرش اجتماعی نسبت به حضور آنان، تضاد و تنش ایجاد کند.
دبیری این نشست تخصصی را آقای دکتر نورالدین فراش، دانش آموخته دکتری جمعیتشناسی دانشگاه یزد برعهده داشت.
آخرین اخبار
درگذشت دکتر رضا کیانی، عضو هیئت علمی مؤسسه تحقیقات جمعیت کشور
