گروه پژوهشی جمعیت، اقلیم و محیط‌زیست

تحولات جمعیتی و وضعیت محیط‌زیست از مهم‌ترین مؤلفه‌های شکل‌دهنده به مسیر توسعه و رفاه جوامع به شمار می‌روند. جمعیت، از طریق اندازه، ساختار سنی، الگوهای باروری، مهاجرت، پراکنش فضایی و الگوهای مصرف و تولید، بر میزان و نحوه استفاده از منابع طبیعی و ظرفیت‌های محیط‌زیستی اثر می‌گذارد؛ از سوی دیگر، تغییرات اقلیمی، محدودیت منابع، تخریب محیط‌زیست و کاهش ظرفیت‌های زیست‌پذیری نیز می‌توانند بر الگوهای استقرار و جابه‌جایی جمعیت، سلامت، معیشت، رفاه و کیفیت زندگی انسان‌ها تأثیرگذار باشند. ازاین‌رو، شناخت و تحلیل رابطه دوسویه و پیچیده میان جمعیت، اقلیم، منابع طبیعی و محیط‌زیست، یکی از الزامات اساسی برنامه‌ریزی برای توسعه متوازن، پایدار و تاب‌آور کشور است.

توزیع نامتوازن جمعیت، تمرکز و گسترش شهرنشینی، مهاجرت‌های داخلی و بین‌المللی، تغییر الگوهای سکونت و فعالیت، تغییرات ساختار سنی و خانوار و تحولات اقتصادی، همگی می‌توانند فشارهای متفاوتی بر منابع و ظرفیت‌های محیط‌زیستی وارد کنند؛ در مقابل، نابرابری در دسترسی به منابع، تغییرات اقلیمی و مخاطرات محیط‌زیستی نیز می‌توانند به تغییر در الگوهای مهاجرت، جابه‌جایی جمعیت و استقرار فعالیت‌های اقتصادی و اجتماعی منجر شوند.

بر این اساس، گروه جمعیت، اقلیم و محیط‌زیست با رویکردی میان‌رشته‌ای و با بهره‌گیری از ظرفیت‌های جمعیت‌شناسی، جغرافیا، علوم محیط‌زیست، مطالعات اقلیمی و سایر حوزه‌های مرتبط، تلاش می‌کند ابعاد مختلف تعامل میان جمعیت و محیط‌زیست را در مقیاس‌های ملی، منطقه‌ای و محلی مطالعه و تحلیل نماید. این گروه با تمرکز بر پایش و تحلیل روندهای جمعیتی و محیط‌زیستی، شناسایی نقاط بحرانی و آسیب‌پذیر، بررسی روابط متقابل جمعیت و منابع و ارزیابی پیامدهای متقابل تحولات جمعیتی و محیطی، درصدد است شواهد علمی لازم را برای سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی در حوزه جمعیت و توسعه پایدار فراهم آورد.

یکی از محورهای اساسی فعالیت گروه، توجه هم‌زمان به ابعاد کمی و فضایی مسائل جمعیتی و محیط‌زیستی است. در این چارچوب، تحلیل تفاوت‌های منطقه‌ای و فضایی، شناسایی الگوهای نابرابر توزیع جمعیت و منابع، بررسی ظرفیت‌های محیطی مناطق برای پذیرش جمعیت و فعالیت، مطالعه پیامدهای تغییرات اقلیمی بر جابه‌جایی و استقرار جمعیت و تحلیل فشارهای جمعیتی بر منابع حیاتی، از جمله آب، خاک و هوا، مورد توجه قرار می‌گیرد. هدف آن است که در کنار شناخت وضعیت موجود، روندهای آتی نیز شناسایی و پیامدهای احتمالی آنها برای جمعیت و توسعه کشور پیش‌بینی و تبیین شود.