بررسی همبسته های اقتصادی، اجتماعی وجمعیتی پیوندهای خانوادگی

   در بسیاری از کشورهای جهان، خانواده در رأس امور مهم زندگی افراد قرار دارد. در تأثیر نگرش مثبت به خانواده و روابط مثبت خانوادگی بر برخی ابعاد زندگی فردی و اجتماعی تقریباً مناقشه ای وجود ندارد، اما در تأثیر آن بر برخی دیگر چالش هایی مطرح است. برای مثال، برخی محققان نشان داده اند پیوندهای خانوادگی قوی بر اعتماد و مؤلفه های مرتبط با توسعۀ اقتصادی تأثیر منفی داشته است. براین اساس، در این تحقیق به بررسی همبسته های اقتصادی-اجتماعی پیوندهای خانوادگی مشتمل بر متغیرهای زمینه ای و ابعاد مختلف زندگی فردی و اجتماعی از جمله نگرش ها و رفتارهای مرتبط با بهره وری و رشد اقتصادی، مشارکت سیاسی، اعتماد، اخلاق عمومی، نگرش به زنان، نوآوری، فرزندآوری، اندازۀ خانوار، ترتیبات زندگی و سلامت پرداخته ایم. در این پژوهش از داده های ملی آخرین موج ارزش های جهانی در ایران (سال ۱۳۹۹) که با ۱۴۹۹ نمونه اجرا شده است، استفاده کرده ایم. هدف اول این تحقیق توصیف وضعیت نگرش افراد به پیوندهای خانوادگی و هدف دیگر آن بررسی همبسته های اقتصادی-اجتماعی آن بوده است. در دستیابی به اهداف تحقیق از آزمون های آماری خی دو، کندال و رگرسیون لجستیک استفاده شده است. از توصیف و تبیین متغیرها این آمار نشان داده شده است:
از ۱۴۹۹ نمونه به دست آمده این پژوهش ۵۱/۱ درصد مرد و ۴۸/۹ درصد زن بوده است. میانگین سنی پاسخگویان ۳۹/۴۸ بوده و ۲۸ درصد در دامنه سنی زیر ۳۰ سال، ۶۱/۴ درصد ۳۰ تا ۵۹ سال و ۱۰/۶ درصد ۶۰ سال و بالاتر بوده اند. به لحاظ وضعیت تحصیلی ۳/۵ درصد از پاسخگویان بیسواد، ۱۰/۹ درصد تحصیلات نهضت و ابتدایی، ۱۰/۸ درصد تحصیلات راهنمایی، ۴/۲ درصد تحصیلات متوسطه، ۳۲/۹ درصد پیش دانشگاهی و دیپلم، ۱۱/۲ درصد فوق دیپلم، ۱۹/۳ درصد لیسانس، ۶ درصد فوق لیسانس و ۱ درصد در سطح دکتری داشته اند؛ بنابراین حدود یک سوم پاسخگویان از تحصیلات پیش دانشگاهی و دیپلم و حدود یک پنجم تحصیلات لیسانس داشته اند. ۱۶/۹ درصد از پاسخگویان شاغل تمام وقت، ۷/۶ درصد شاغل پاره وقت، ۱۴ درصد خوداشتغال و بقیه غیرشاغل بوده اند. ۴۲ درصد وضعیت مالی سطح پایین، ۵۱/۶ درصد وضعیت مالی سطح متوسط و ۶/۴ درصد وضعیت مالی سطح بالا را گزارش کرده اند. در سنجش نگرش افراد به پیوندهای خانوادگی از چهار گویه (خانواده برای شما به چه میزان مهم است، به نظر شما وظیفۀ نگهداری و مراقبت طولانی مدت از والدین به چه میزان برعهدۀ فرزندان است، چقدر موافقید که یکی از اهداف اصلی در زندگی مایۀ افتخاربودن برای والدین است، از نظر شما طلاق به چه میزان قابل پذیرش است) استفاده شده که در تحلیل عاملی بر یک عامل قرار گرفته اند. براین اساس ۴۴/۳ درصد از پاسخگویان پیوندهای خانوادگی قوی، ۳۲/۱ درصد متوسط و ۲۳/۶ درصد پیوندهای خانوادگی ضعیف را گزارش کرده اند. آزمون های دومتغیره نشان داد پیوندهای خانوادگی در میان متأهل ها، در سنین بالاتر، در قوم ترک و بلوچ، در افراد با تحصیلات و طبقۀ پایین تر، قوی تر بوده است و پیوندهای خانوادگی با جنسیت و اشتغال رابطۀ معناداری نداشته است. آزمون های دومتغیره مشخص کرد پیوندهای خانوادگی با مؤلفه های اخلاق عمومی، فرزندآوری، اندازۀ خانوار، ترتیبات زندگی، نگرش های جنسیتی، اعتماد تعمیم یافته و شادی رابطۀ مستقیم معنادار و با نوآوری رابطۀ معکوس معنادار داشته است. پیوندهای خانوادگی با مؤلفه های مرتبط با رشد و بهره وری اقتصادی، اشتغال زنان، اعتماد میان فردی، مشارکت سیاسی و رضایت از زندگی رابطۀ معنادار نداشته است. آزمون های چندمتغیره نیز نشان داد با کنترل متغیرهای اقتصادی-اجتماعی (جنسیت، سن، تحصیلات، درآمد خانوار) و دینداری، تأثیر معنادار پیوندهای خانوادگی بر نگرش های جنسیتی، نوآوری و اخلاق عمومی، همچنان برقرار بوده است. به طورکلی می توان نتیجه گرفت در جامعۀ ما، پیوندهای خانوادگی بر مؤلفه هایی مانند اعتماد، مشارکت سیاسی و رشد اقتصادی که مستلزم رشد و توسعه و بقا در جهان مدرن است، تأثیر منفی
نداشته است.