مطالعۀ تطبیقی سیاستهای کاهش سقط جنین عمدی

   سقط جنین مسئله ای پیچیده است و لازم است با اتخاذ سیاست های مطلوب از فراوانی آن کاسته شود. کشورهای مختلف، سیاست های متفاوتی را در پیش گرفته اند و بررسی این سیاست ها می تواند راهنمایی در اتخاذ سیاست های مطلوب باشد.هدف این تحقیق، مطالعۀ تطبیقی سیاست های سقط جنین در کشورهای منتخب جهان است و تلاش کردیم که از یافته های آن، توصیه هایی سیاستی در راستای کاهش سقط جنین در ایران استخراج شود. ابتدا کشورهای جهان براساس میزان باروری و روند سقط جنین طبقه بندی و سپس از هر طبقه یک یا چند کشور به شکل تصادفی انتخاب شدند. از ۱۶ کشور منتخب این مطالعه، ۹ کشور سوئیس، سنگاپور، روسیه، دانمارک، ژاپن، آلبانی، هائیتی، کرۀ جنوبی و تاجیکستان را به دلیل داشتن روند نزولی سقط جنین، کشورهای موفق در کاهش سقط جنین و ۷ کشور تایلند، اندونزی، آفریقای جنوبی، کنیا، کامرون، بورکینافاسو و موزامبیک را به دلیل داشتن روند صعودی سقط جنین، کشورهای ناموفق در کاهش سقط جنین نامیدیم. ۰/۴ تا ۶۴ سقط به ازای هر ۱۰۰۰ زن در سنین باروری گزارش شده و کشورهای جهان بسته به شرایط خود، سیاست های کاملاً محدود را که در آن سقط جنین تحت هیچ شرایطی مجاز نیست تا سیاست های کاملاً آزاد که سقط جنین کاملاً مجاز است وضع کرده اند. به طور کلی ۴۷/۶ درصد کشورها را می توان با سیاست های سخت گیرانه و ۵۲/۴ درصد کشورها را می توان با سیاست های سهل گیرانه توصیف کرد. بررسی کشورهای منتخب نشان داد کشورهایی که در کاهش سقط جنین موفق ترند، اغلب سیاست های سهل گیرانه تر دارند. وجود سیاست های سهل گیرانه در کشورهای با روند سقط صعودی نیز تأییدکنندۀ این گزاره است که سیاست های سقط جنین الزاماً با کاهش سقط جنین همبستگی ندارد و عمدتاً این سیاست ها موجب کاهش سقط جنین ناایمن می شود. نیاز برآورده نشده و عدم استفاده از ابزار پیشگیری از بارداری در کشورهای موفق کمتر است. در تمام کشورهایی که در کاهش سقط جنین ناموفق بوده اند، نیاز برآورده نشدۀ ابزار پیشگیری از بارداری وجود دارد. میزان سقط جنین در کشورهایی که سیاست های سهل گیرانه داشته اند، کمتر از دیگر کشورها است. سقط جنین مخفی در بیشتر کشورهای مطالعه شده وجود دارد.در برخی کشورها از جمله روسیه میزان سقط جنین از بارداری های ناخواسته و میزان سقط جنین از کل بارداری ها بالاتر است. در این کشورها عمدتاً سقط جنین به عنوان ابزار پیشگیری از بارداری به کار می رود. میزان باروری کل در کشورهایی که در کاهش سقط جنین موفق ترند، کمتر از دیگر کشورها است. رابطۀ میان سقط جنین و میزان باروری محل مناقشه است و نیاز به تحقیقات بیشتری دارد. اگر فرض کنیم کاهش سقط جنین میزان باروری را افزایش خواهد داد و افزایش سقط جنین بر میزان
باروری کل اثر منفی خواهد داشت، در کشورهایی که روند سقط جنین نزولی است، روند باروری کل باید صعودی باشد و برعکس؛ درحالی که یافته های مطالعه این نیست. این یافته باید مورد توجه کشورهایی باشد که سیاست های سقط جنین را به سیاست های فرزندآوری گره می زنند. بارداری نوجوانان در کشورهایی که در کاهش سقط جنین موفق ترند، به طور چشمگیری کمتر است. در برخی کشورها از جمله روسیه و کرۀ جنوبی، سیاست های سقط جنین با سیاست های جمعیتی در هم آمیخته است. سیاست های ناموفق بیشتر در قارۀ آفریقا مشاهده می شود. سرانۀ تولید ناخالص ملی و شاخص توسعۀ انسانی در کشورهایی که سیاست موفق دارند، بالاتر بوده است. هم در کشورهای موفق و هم ناموفق در کاهش سقط جنین، کشورهای مسلمان نیز دیده می شود. کشورهایی که تبعیض جنسیتی کمتری دارند، اشتغال زنان بیشتر است و برای زنان مرخصی زایمان با حقوق درنظر گرفته می شود، در کاهش سقط جنین موفق تر بوده اند. تمام کشورهای موفق و ناموفق در کاهش سقط جنین، الزاماتی دارند که بیشتر در داشتن مجوز درمانگر و مرکز درمانی تمرکز داشته است. در کشورهایی که در کاهش سقط جنین موفق بوده اند، از آنجا که سیاست ها عمدتاً سهل گیرانه بوده است، دورۀ انتظار چندروزه درنظر گرفته شده که در صورت تغییر نظر فرد، امکان بازگشت وجود داشته باشد. در تمام کشورهای مورد مطالعه در صورت تخطی از قانون، مجازات وجود دارد. مجازات ها عمدتاً شامل فرد، ارائه دهندگان و افرادی است که کمک می کنند و مشتمل بر حبس و جریمۀ نقدی است. مخاطبان کلیدی در اجرای این سیاست ها نهادهای بین المللی، سیاست گذاران، نهادهای مذهبی، محققان، متخصصان بهداشت، متخصصان حقوق، رسانه ها، سازمان های مردم نهاد و افراد جامعه هستند که هریک به سهم خود می توانند در راستای کاهش سقط جنین کارآمد باشند. سیاست های اعمال شدۀ سقط جنین در کشورهای موفق بیش از دیگر کشورها بوده است. سقط جنین با پدیدۀ بارداری ناخواسته عجین است و سیاست های سقط جنین در کشورهای مختلف با توجه به زمینۀ فرهنگی و مذهبی هر کشور، مبتنی بر کاهش بارداری ناخواسته بوده که در چند دسته قابل طبقه بندی است: ۱. حمایت مالی و معنوی، افزایش رفاه مادی، حمایت از مادران مجرد در کسب امتیازات تحصیلی و شغلی، پوشش بیمۀ رایگان، افزایش مشوق های فرزندآوری؛ ۲. آموزش، ارتقای دانش با لغو امتیازات سقط جنین و تبلیغات آن ، کمپین های مخالفت با سقط جنین و حمایت از بارداری، تربیت افراد آموزش دیده، مشاوره و انتظار اجباری، توجه به آمار دقیق، بهبود سیستم نظارتی، رصد بارداری؛ ۳. شناسایی گروه های پرخطر در راستای حفظ باروری و رفع موانع فرزندآوری؛ ۴. به کارگیری سیاست های جایگزین از قبیل کاهش مرگ ومیر؛ ۵. مجازات؛ ۶. دسترسی به ابزار پیشگیری از بارداری مؤثر. در راستای کاهش سقط جنین، نهادهای بهداشتی بین المللی نیز دغدغه ها و توصیه های خود را به کشورها ارائه داده اند. دغدغه ها عبارت اند از: سقط جنین مخفی، خودکشی زنان و نوجوانان، لزوم اثبات دلیل و رضایت همسر و انتظار و مشاورۀ اجباری ، گزارش ناکافی، قانون مجازات فرد و پرسنل پزشکی، جرم انگاری سقط جنین، کاهش دسترسی روستاییان، نگنجاندن آموزش در برنامۀ درسی، محدودکردن دسترسی به سقط جنین، نبود اطلاعات، سقط جنین ناایمن، ازدواج کودکان، بررسی اثربخشی آموزش، شیوع سقط جنین به خصوص در جوانان، مرگ ومیر مادران، سقط جنین به عنوان روش پیشگیری، ترجیح فرزند پسر، انگ بارداری و ترک تحصیل متعاقب آن، مسئولیت تنظیم خانواده برعهدۀ زنان، عقیم سازی اجباری، نبود آمار دقیق، مدت محدود سقط قانونی، پیامدهای بارداری ناخواسته، کمبود پرسنل، تفاوت در قانون و عمل، ازدواج زودهنگام،نگرش منفی کارکنان و سرمایه گذاری ناکافی. توصیه های نهادهای بین المللی عبارت اند از: عدم الزام به رضایت همسر، قانونی کردن سقط جنین حداقل در موارد نجات جان، سلامت، نقص جنین، تجاوز محارم و دیگران، جرم زدایی از سقط جنین، آموزش بهداشت جنسی و مهارت های زندگی، توجه به گروه های پرخطر، آموزش در مدارس، دسترسی به ابزار پیشگیری از بارداری، عدم استفاده از سقط جنین به عنوان ابزار پیشگیری، سیستم نظارت بر سلامت و ارزیابی آن، افزایش توانمندسازی زنان، بررسی علل ریشه ای سقط جنین، سیاست های مرگ ومیر مادران، بازنگری در قوانین، مراقبت پس از سقط، همکاری و درخواست از سازمان های بین المللی، حذف عقیم سازی اجباری، بررسی مشکلات زنان و جوانان، آمار دقیق، تمدید مهلت سقط قانونی، کمپین های آموزش عمومی، دستورالعمل های شفاف و هماهنگ، هماهنگی بین نهادی و بین سازمانی، توجه به زنان و علل درخواست سقط جنین، و تخصیص بودجه برای مناطق دوردست. سیاست های کاهش سقط جنین عمدی در کشورهای منتخب، با توجه به زمینۀ فرهنگی و مذهبی هر کشور در شش گروه حمایت مالی و معنوی، آموزش، شناسایی گروه های پرخطر در راستای حفظ باروری، به کارگیری سیاست های جایگزین و دسترسی به ابزار پیشگیری از بارداری مؤثر بوده است. در ایران نیز با توجه به قوانین بالادستی و لحاظ کردن نگرش های مذهبی و فرهنگی ایرانیان، بهره گیری از سیاست های اعمال شدۀ شش گانه پیشنهاد می شود. مدل پیشنهادی شامل موارد زیر است: سیاست گذاری در کاهش سقط جنین عمدی در ایران، همگام سازی نگرش های مذهبی و فرهنگی در برنامه سازی و سیاست گذاری، داشتن رویکرد چندوجهی که از یک سو با سیاست های کاهش سقط جنین و از سوی دیگر با سیاست های افزایش فرزندآوری تطابق داشته باشد.