واکاوی عرضه و تقاضای مهارت در پورتالهای آنلاین

   بازار نیروی کار یکی از بازارهای مهم در اقتصاد است که همواره مورد توجه تمامی سیاست گذاران بوده است. بازار کار ایران در دهه های اخیر با تغییرات بنیادین مواجه شده است؛ تغییراتی که ناشی از تحولات فناوری، گسترش اقتصاد دیجیتال، رشد تحصیلات دانشگاهی و تغییر ساختار جمعیتی است. گزارش حاضر بر مبنای تحلیل داده های بیش از ۳۷ هزار آگهی از پلتفرم های کاریابی، داده های به دست آمده از کانال های تلگرامی (بیش از ۱۰ هزار آگهی شغلی) با روش متن کاوی و با توصیف داده های به دست آمده از پرسشنامه ای که میان کارفرمایان توزیع شده است، سعی در ارائۀ آمارها و اطلاعات جدیدی از وضعیت موجود بازار کار را دارد. مطابق یافته های این پژوهش در رابطه با مهارت ها، مهارت سابقۀ کاری (در دستۀ مهارت های فنی) با اختلاف کمی از مهارت دوم در رتبۀ اول تقاضاها قرار گرفته است. مهارت های اجتماعی-عاطفی یا مهارت های نرم، در صدر تقاضاها قرار دارند و مهارت های توانایی مذاکره، کار تیمی، فعال بودن و توجه به جزئیات رتبه های ۲ تا ۵ را به خود اختصاص داده اند. بعد از آن مهارت هایی همچون سواد رایانه ای، دانش فناوری اطلاعات، سطح تحصیلات و مهارت های مبتنی بر صنعت ، از دستۀ مهارت های فنی در میان مهارت های مورد تقاضا به چشم می خورند. در مقایسۀ این یافته ها که برآمده از پورتال های آنلاین کاریابی هستند، مطابق یافته های داده های تلگرام، سابقۀ کاری در رتبۀ دوم قرار داشت و مهارت های سواد رایانه ای، سطح تحصیلات و دانش فناوری اطلاعات در میان ۱۰ مهارت برتر مشاهد شده اند. جای گرفتن مهارت های توانایی مذاکره ، فعال بودن، توجه به جزئیات و کار تیمی، در میان ۱۰ مهارت اول، از دیگر اشتراکات نتایج این دو منبع داده ای بوده اند که تأکیدی مؤکد بر تقاضای آن ها در بازار نیروی کار است.از سوی دیگر یافته ها نشان می دهند که رشته های دانشگاهی همچون مدیریت، حسابداری، مهندسی صنایع و مهندسی کامپیوتر بالاترین میزان تقاضا را داشته اند، درحالی که بخش قابل توجهی از فارغ التحصیلان علوم انسانی با کمبود فرصت شغلی مواجه هستند. با وجود این، نظام آموزش عالی در ایران عمدتاً بر دانش نظری متمرکز است و کمتر به مهارت های کاربردی توجه دارد؛ این موضوع موجب شکل گیری پدیده ای به نام “شکاف مهارتی” شده است که در پرسشنامه های پژوهش نیز به عنوان اصلی ترین مشکل فرایند استخدام ذکر شد است. دوام وضعیت موجود به معنای افزایش نرخ بیکاری در میان فارغ التحصیلان، تضعیف بهره وری بنگاهها و وابستگی بیشتر به شبکه های غیررسمی برای جذب نیروی کار خواهد بود. برای اصلاح این روند،  سیاست های فعال بازار کار و اصلاحات ساختاری در نظام آموزش ایران ضروری خواهد بود.