پیمایش ملی مطالعۀساختارخانوادۀایرانی

   خانواده به عنوان مهم ترین نهاد اجتماعی، همواره هدف سیاست گذاری های اجتماعی (در سطح خرد و کلان) بوده که به منظور حفظ انسجام خانواده و تأمین رفاه و ارتقای کیفیت زندگی اعضای آن تدوین و اجرا می شوند. بسیاری از صاحب نظران حوزۀ خانواده بررسی تحولات آن را وابسته به مطالعات ساختاری و کارکردی خانواده می دانند. تغییرات اساسی از نظر ساختار خانواده شامل تبدیل خانوادۀ گسترده به هسته ای، کاهش بعد خانواده، وجود جایگزین های ازدواج مانند هم زیستی بدون ازدواج، تجرد قطعی، افزایش تعداد ازدواج مجدد، افزایش تعداد زنان سرپرست خانوار، افزایش طلاق، تحرک شغلی زنان و مردان، تغییر نقش زنان در خانواده و اشتغال آنان خارج از خانه، مشارکت مردان در امور خانگی و بهبود نقش زنان در تصمیم گیری در خانواده هستند. از این رو، به منظور اثرگذاری هرچه بیشتر سیاست گذاری های اجتماعی ضروری است متناسب با تحولات خانواده، این سیاست ها بازبینی و تعدیل شوند و اثرات و پیامدهای آن ها مورد بررسی مستمر قرار گیرد. همچنین به منظور اصلاح و تدوین سیاست گذاری های اجتماعی، شناخت تحولات خانواده به ویژه از جهت ساختار آن، نیازمند دسترسی به داده های دقیق و انجام مطالعات مقطعی است که هدف اصلی مطالعۀ حاضر است. در این مطالعه، ضمن بررسی پژوهش های انجام شده و مبانی نظری در حوزۀ ساختار خانوادۀ ایرانی، پرسشنامه ای جامع برای انجام یک طرح ملی در این حوزه تهیه شده است. براساس این رویکرد، در مرحلۀ اول مبانی نظری و پیشینۀ پژوهش های داخلی و خارجی و همچنین مطالعات اخیر در حوزۀ تحولات ساختاری خانواده مرور شده است. در مرحلۀ بعد به منظور تدوین این پرسشنامه، سؤالات هفت طرح ملی اخیر خانواده شامل پیمایش ملی خانواده (۱۳۹۷ , ۱۴۰۳)، طرح تولید آمارهای تفصیلی ازدواج و طلاق سازمان ثبت احوال کشور (۱۳۹۶)، پیمایش وضعیت اجتماعی، فرهنگی و اخلاقی جامعۀ ایران (۱۳۹۴)، پیمایش ملی ارزش ها و نگرش های ایرانیان (موج سوم) (۱۳۹۴) و پیمایش ملی سرمایۀ اجتماعی (۱۳۹۳) و دو طرح انجام شده در شهر تهران شامل پیمایش ارزش ها و نگرش های زنان در شهر تهران (موج دوم) (۱۳۹۹) و مطالعۀ وضعیت نهاد خانواده در شهر تهران و ارائۀ رویکردها، راهبردها، راهکارها و برنامه های مداخلۀ شهرداری تهران (۱۳۹۴) بررسی شدند. براساس مطالعۀ پیشینه نظری و تجربی، ابعاد ساختار خانوادۀ ایرانی تعیین و تعاریف مفهومی و عملیاتی ابعاد ساختار خانواده برای تهیۀ پرسشنامۀ پیشنهادی ارائه شد. همچنین پرسشنامه ای برای تکمیل توسط زنان (۱۵ تا ۴۹ ساله) و مردان (۱۵ تا ۶۰ ساله) حداقل یک بار ازدواج کرده طراحی شد که به منظور جمع آوری داده ها در کلیۀ استان های کشور در فاز بعدی این طرح مورد استفاده قرار خواهند گرفت.