نشست علمی-تخصصی “تحلیل قصد فرزندآوری زوجین در آستانه ازدواج دوم” برگزار شد

ازدواج مجدد فرصتی برای تعدیل نرخ باروری است یا چالشی در ساختار جمعیت؟

    به گزارش روابط عمومی موسسه تحقیقات جمعیت کشور، در شرایطی که نوسانات جمعیتی و کاهش نرخ باروری به یکی از چالش‌های بنیادین سیاست‌گذاری در کشور تبدیل شده است، واکاوی پیوند میان ناپایداری ازدواج و روندهای باروری بیش از هر زمان دیگری اهمیت یافته است. افزایش نرخ طلاق از یک‌سو، و نقش ازدواج مجدد به عنوان یک بازوی جبرانی در پویایی‌های جمعیتی از سوی دیگر، ضرورت نگاهی علمی به این موضوع را ایجاده کرده است. در همین راستا، نشست علمی-تخصصی «تحلیل قصد فرزندآوری زوجین در آستانه ازدواج دوم» با سخنرانی دکتر مهسا سعادتی، دانشیار گروه پژوهشی روش‌های آماری و مدل‌سازی جمعیت، در مؤسسه تحقیقات جمعیت کشور برگزار شد تا ضمن بررسی ابعاد آماری این پدیده، نسبت میان پیوندهای جدید و آینده باروری کشور بازخوانی شود.

یافته‌ها موانع ساختاری فرزندآوری را آشکار می‌سازند

   در این نشست تخصصی، طرح پژوهشی «مطالعه نیات فرزندآوری زوجین در آستانه ازدواج دوم» مورد واکاوی قرار گرفت. در این مطالعه که با استفاده از مدل‌های آماری پیشرفته (لجستیک آمیخته) و بهره‌گیری از داده‌های پیمایش ازدواج و طلاق سازمان ثبت در سال‌های ۹۶ و ۹۷ صورت گرفته، نیات فرزندآوری ۲۰۰ زوج در آستانه ازدواج مجدد تحلیل شده است.

   دکتر سعادتی در تشریح یافته‌های این پژوهش، یکی از نقاط قوت مطالعه را شکستن چارچوب‌های سنتی پژوهش‌های جمعیتی دانست و همچنین تأکید کرد: «دیگر نمی‌توان مردان را از مطالعات جمعیت‌شناختی باروری مستثنی کرد. یافته‌ها نشان داد که تحلیل جداگانه زنان و مردان، به دلیل نادیده گرفتن تعاملات میان‌زوجی، به نتایج گمراه‌کننده‌ای ختم می‌شود که سیاست‌گذار را به خطا می‌اندازد.»

   بر اساس نتایج این پژوهش، تنها حدود ۱۱ درصد از زوجین مورد مطالعه قصد بی‌فرزندی داشتند، در حالی که ۶۰ درصد آنان ابراز تمایل کردند که در ازدواج دوم خود دو فرزند یا بیشتر داشته باشند. این آمار نشان می‌دهد که ازدواج مجدد پتانسیل بالایی برای جبران بخشی از کاهش باروری ناشی از طلاق دارد. با این حال، متغیرهای متعددی بر این قصد اثرگذارند؛ به‌طوری‌که با افزایش سن زوجین و همچنین بالا رفتن تعداد فرزندان از ازدواج اول، میل به فرزندآوری بیشتر به شدت کاهش می‌یابد.

   به گفته دکتر سعادتی، یافته‌های پژوهش برگرفته از تحلیل داده ها نشان می‌دهد که وجود تجربه ازدواج اول در یکی از زوجین، با افزایش احتمال قصد فرزندآوری بیشتر نسبت به زوجینی که هر دو در ازدواج دوم قرار دارند، همراه است. این مطالعه همچنین نشان داد که سکونت در استان‌هایی با باروری بالاتر از سطح جانشینی و یا زندگی در خانه‌های استیجاری، با قصد فرزندآوری بیشتر همبستگی معناداری دارد.

   بخش دیگر این نشست به چالش‌های فرهنگی و قانونی اختصاص یافت. دکتر سعادتی با اشاره به بافت سنتی جامعه ایران، تأکید کرد: «انگ اجتماعی نسبت به ازدواج مجدد  به‌ویژه برای زنان  و در مواردی کوتاهیِ زمان پس از طلاق، می‌تواند به مانعی بزرگ در مسیر ازدواج مجدد و در نتیجه کاهش باروری کل تبدیل شود.»

   یافته‌های این پژوهش بیانگر این واقعیت است که رفع این موانع نه یک اقدام جانبی، بلکه ضرورتی برای تقویت بنیان خانواده‌های جدید و تحقق اهداف جمعیتی کشور است. حرکت به سمت اصلاح خلأهای قانونی در حوزه حضانت و همزمان تلاش برای تلطیف فضای فرهنگی، می‌تواند بستر مناسب‌تری را برای بازسازی خانواده فراهم آورد. اهمیت این اقدامات زمانی دوچندان می‌شود که بدانیم این رویکرد، همسو با بند ۱۴ «سیاست‌های کلی خانواده» (ابلاغی ۱۳۹۵) است که صراحتاً بر تسهیل و تشویق ازدواج زنان سرپرست خانوار تأکید دارد؛ موضوعی که ورود جدی نهادهای ذی‌ربط برای عملیاتی‌سازی آن، می‌تواند نقش مؤثری در کاهش فشارهای اجتماعی و حقوقی بر این دسته از خانوارها ایفا کند.