مهاجرت بین­ المللی از ایران: تمایلات و عوامل پشتیبان

مجری:   دکتر عادل عبدالهی

همکار:   مریم رضایی

ناظر:   دکتر رسول صادقی

   در دنیای امروز مهاجرت بین‌المللی به‌عنوان یکی از مهمترین عوامل پویایی و تغییرات جمعیت و ترکیب آن با هدف دستیابی به شرایط بهتر زندگی و برطرف کردن نیازها، مورد توجه محقّقان و سیاست‌گذاران است. عوامل مختلفی زمینه‌ساز تمایل مهاجرت به خارج از کشور می‌باشند، شناخت این عوامل می‌تواند بر تمایلات و جریانات مهاجرتی در آینده تأثیرگذار باشد. بر این اساس، هدف مطالعه پیش‌رو، شناخت میزان تمایل ایرانی­ها به مهاجرت به خارج از کشور و تأثیر عوامل جمعیتی- زمینه‌ای و ساختاری بر آن می‌باشد. روش تحقیق در این مطالعه، تحلیل ثانویه داده‌های خرد پیمایش ملّی سرمایه اجتماعی در سال ۱۳۹۷ است. تعداد نمونه مورد بررسی شامل ۱۷۰۷۸ نفر افراد ۱۸ سال به بالای ساکن در ۳۱ استان کشور است. براساس یافته‌های تحقیق، ۴۲ درصد پاسخگویان تمایل به مهاجرت به خارج از کشور دارند و به‌عنوان مهاجرین بالقوه محسوب می‌شوند. علاوه بر این، نتایج نشان داد که افراد دارای تمایل به مهاجرت، اغلب مجرد، جوان (۱۸ تا ۴۹ سال)، با تحصیلات دانشگاهی، طبقه اجتماعی متوسط و ساکنین در شهرها هستند. همچنین، نتایج تحلیل‌های دومتغیره از رابطه عوامل ساختاری (رضایت اجتماعی، امید و نشاط اجتماعی، احساس امنیت اجتماعی و ارزیابی وضعیت آینده کشور) نشان داد که تمامی این عوامل با تمایل به مهاجرت خارج از کشور رابطه منفی و معنادار دارند.

   در نهایت، براساس نتایج تحلیل چندمتغیره (رگرسیون لجستیک)، با کنترل متغیرهای جمعیتی و زمینه‌ای، تنها میزان امید و نشاط اجتماعی و ارزیابی از وضعیت آینده کشور، همچنان بر تمایل به مهاجرت خارج از کشور تأثیر معناداری دارند. از اینرو، فراهم کردن شرایط و بسترهای رضایت­بخش و امیدوار کننده به­ویژه برای جوانان تحصیلکرده دانشگاهی، می‌تواند در کاهش تمایلات مهاجرتی به خارج از کشور مؤثر باشند.