بررسی عوامل موثر بر تمایل به جابجایی درون شهری در تهران

   امروزه یکی از مسائل اساسی شهرهای بزرگ، جابجایی سکونتی یا جابجایی بین محله‌ای/ منطقه‌ای و درون شهری است. جابجایی درون شهری اشاره به تغییر محل سکونت خانوار در درون محدوده قانونی شهر دارد. هدف این پژوهش، بررسی وضعیت جابجایی محله‌ای و عوامل موثر بر تمایل به جابجایی درون شهری در شهر تهران است. روش پژوهش، تحلیل ثانویه داده‌های طرح «سنجش کیفیت زندگی در شهر تهران» است که در سال ۱۳۹۴ انجام شده است. جامعه آماری تحقیق را شهروندان بالای ۱۸ سال شهر تهران تشکیل داده و حجم نمونه نیز شامل ۴۵۰۰۰ نفر از ۳۳۴ محله واقع در ۲۲ منطقه شهر تهران بوده است. یافته‌ها نشان می‌دهند که جابجایی‌های بین‌منطقه‌ای و بعد از آن، جابجایی‌های درون‌منطقه‌ای و درون‌محله‌ای، از مهمترین انواع جابجایی‌ها در شهر تهران بوده‌اند و به‌طور کلی، ۸۳ درصد از افراد نمونه، یکی از انواع جابه‌جایی­های درون‌شهری را تجربه نموده­اند. در این بین، عمومیت با جابجایی بین‌منطقه‌ای بوده است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهند که جابه‌جایی سکونتی برای افرادی که سطح درآمدی و تحصیلات بالاتر دارند و به‌دنبال بهبود وضعیت زندگی/افزایش متراژ منزل مسکونی هستند، بالاتر است. طبق یافته‌ها، مهمترین عوامل ماندگاری سکونتی عبارتند از: افزایش تعداد خویشاوندان در یک محله، افزایش سن، تعداد فرزندان بیشتر و افزایش مدت زمان اقامت. نتایج تحقیق نشان داد که متغیرهای سن، مدت اقامت، وضعیت مسکن، تعداد خویشاوندان و تعداد فرزندان در احتمال جابجایی درون‌محله‌ای و متغیرهای مدت زمان اقامت، سن و تعداد خویشاوندان، در احتمال جابجایی بین‌محله‌ای مؤثر هستند. بخش دیگری از نتایج یافته‌ها نشان می‌دهد که ۶/۱۶ درصد (۷۴۵۱ نفر) از پاسخگویان به هیچ وجه در آینده محله خود را ترک نخواهند کرد همچنین ۳/۳۱ درصد احتمال کمی برای ترک محله در آینده دارند اما ۴/۳۰ درصد به احتمال زیاد محله خود را ترک خواهند کرد. نتایج این تحقیق نشان می‌دهد که با افزایش رضایت از جابجایی و معابر محله، رضایت از بهداشت و محیط زیست محله، رضایت از روابط و بافت اجتماعی محله، افزایش تعلق به محله، افزایش اعتماد به ارکان محله و افزایش رضایت از مسائل اجتماعی منطقه، احتمال ترک محله کاهش پیدا می‌کند. بنابراین می‌توان گفت که متغیرهای جمعیتی، اجتماعی و اقتصادی نقش بسزایی در ماندگاری یا ترک محلات دارند.