بررسی تمایل ، قصد و اقدام به مهاجرت از ایران و ارائه راهکارهای سیاستی (فاز ۱ شامل طراحی چارچوب نظری و تهیه و تدوین پرسشنامه)

   مهاجرت و حرکات جمعیتی بین مرزها، اگرچه سابقۀ دیرینه به پهنای تاریخ بشر دارد اما در نیم قرن اخیر، حجم و میزان آن افزایشی قابل توجه داشته است و براساس شواهد آماری، حجم مهاجرت های بین المللی در دو دهۀ گذشته حدود دو برابر افزایش یافته است.
بررسی روند خالص مهاجرتی ایران نیز نشان می دهد، موازنۀ مهاجرتی کشور در دو دهۀ اخیر منفی بوده است. این روند منفی موازنۀ مهاجرتی در دو دهۀ اخیر و به ویژه سالهای کنونی، یکی از عوامل اثرگذار بر کاهش رشد جمعیت ایران و همچنین اتلاف سرمایۀ انسانی جوان و تحصیلکرده است. در کنار این مهاجرت هایی که صورت می گیرد -و با آمارهای مختلفی از حجم مهاجران ایرانی در خارج از کشور روبه رو هستیم-، هنوز هم بخش قابل توجهی از جمعیت در تمنای رفتن و سودای مهاجرت هستند، به طوری که مطالعات مختلف در کشور نشان می دهد که میزان تمایل به مهاجرت در ایران بالا است. مهاجرت از ایران و افزایش میل به مهاجرت می تواند تبعات مختلف جمعیتی، اجتماعی، اقتصادی و… داشته باشد. در این راستا، این پروژه با استفاده از داده های با نمونۀ معرف ملّی-پیمایش ملی- قصد دارد تمایل، قصد و اقدام به مهاجرت از ایران و همبسته های اجتماعی-اقتصادی، سیاسی، جمعیتی و محیطی آن را بررسی و تحلیل کند. همچنین به منظور تبیین و تعمیق یافته ها و ارائۀ راهکارهای سیاستی قابل اجرا برای مدیریت مهاجرت بین المللی، به خصوص در میان نخبگان و افراد صاحب مهارت، متعاقب پیمایش ملی، با روش کیفی بر روی نخبگان و افراد صاحب مهارت که قصد مهاجرت بین المللی دارند، متمرکز شده تا راهکارهای سیاستی قابل اجرا ارائه شود. در این تحقیق با توجه به موضوع و عمق کار، به صورت موجی از روش های کمی و کیفی، برای رسیدن به اهداف تحقیق استفاده خواهد شد. روش تحقیق در بخش کمی، پیمایش و در بخش کیفی، تحلیل مضمون خواهد بود. جامعۀ آماری بخش کمی این طرح، مجموع افراد بالای ۳۱ سال خانوارهای شهری و روستایی ساکن در ۱۳ استان کشور خواهند بود و جامعۀ آماری بخش کیفی شامل اعضای هیئت علمی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، وزارت بهداشت و آموزش پزشکی، دانشجویان تحصیلات تکمیلی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و وزارت بهداشت و آموزش پزشکی، متخصصان پزشکی، نخبگان تجاری و کارآفرینان و افراد صاحب مهارت خاص و مواردی از این دست خواهند بود. در این پژوهش، با بررسی نظریه های مختلف در حوزۀ مهاجرت و عوامل و پیشران های مؤثر در ایجاد تمایلات مهاجرتی در میان افراد و همچنین با مبنا قراردادن نظریۀ آرزو-توانایی ها و آرزو- قابلیت ها، به ارائۀ مدل تحلیلی برای بررسی تمایل، قصد و اقدام به مهاجرت از ایران پرداخته شده است که در آن به ویژگی های محیط مهاجرتی (مطلوبیت جامعۀ مبدأ)، برداشت و تصور از زندگی در ایران و خارج از کشور و همچنین عوامل سطح خرد فردی توجه شده است. بخش دیگر نتایج این فاز، ارائۀ تعریف مفهومی و عملیاتی متغیرهای مدل تحلیلی تحقیق است تا بنای پرسشنامه ایجاد شود.