مطالعۀ تطبیقی مؤسسات تحقیقات ملی جمعیت منتخب

   جمعیت و پویایی آن آثار و پیامدهای مهم و متعدد اجتماعی، اقتصادی و سیاسی در سطح ملی، منطق های و بین المللی به همراه دارد که مستلزم برنامه ریزی و سیاستگذاری دقیق و به هنگام است. جمهوری اسلامی ایران از اوایل دهۀ هشتاد شمسی نرخ باروری زیر حد جانشینی را تجربه کرده است و در آیندۀ نزدیک با مسئلۀ سالمندی روبه رو خواهد شد. در اردیبهشت ۱۳۹۳ سیاستهای کلی جمعیت از سوی مقام معظم رهبری (مدظله العالی) و در آبان ۱۴۰۰ نیز قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت توسط مجلس شورای اسلامی تصویب و ابلاغ شد. بااینحال گزارشهای پایش عملکرد دستگاهها نشان میدهد تاکنون اقدامات قابل توجهی در راستا ی اجرای سیاستهای جوانی جمعیت صورت نگرفته است. پیش بینی های جمعیتی حاکی از آن است که تنها کمتر از یک دهه برای جبران مسئلۀ سالمندی فرصت وجود دارد. از سوی دیگر خلأهای زیادی در سطح تصمیم سازی و سیاستگذاری کشور به چشم میخورد که پژوهشهای علمی باید در این حوزه نقش آفرینی کنند. مرور آثار منتشرشده نشان میدهد پژوهش های مربوط به حوزۀ جمعیت، بیشتر بر تحلیل و تبیین موضوعات جمعیتی کشور متمرکز بوده اند و کمتر با هدف سیاست پژوهی انجام گرفته اند. درحالی که اکنون وزارتخانه ها و سازمانهای مرتبط با موضوع جوانی جمعیت، بیش از هر چیز، نیازمند ارائۀ طریق توسط پژوهشگران و صاحبنظران در این زمینه هستند. از اینرو مؤسسۀ تحقیقات جمعیت کشور، به عنوان تنها مؤسسۀ ملی پژوهشهای جمعیت، مأموریت “ارتقای کارآمدی سیاست گذاری جمعیت کشور” را برعهده گرفته است تا بتواند سهمی در کمک به جوانسازی جمعیت داشته باشد. با توجه به تغییر مأموریت رخداده در این مؤسسه و مواجهۀ بیشتر کشورهای توسعه یافته و درحال توسعه با مسئلۀ کاهش نرخ باروری، پژوهش حاضر به مطالعۀ تطبیقی مأموریتها، اهداف و وظایف برخی از مؤسسات ملی تحقیقاتی منتخب در حوزۀ مطالعات جمعیتی در سرتاسر جهان می پردازد و بر عملکرد مؤسسۀ فدرال تحقیقات جمعیت (BiB) و مرکز برنامه های ارتباطی جان هاپکینز (CCP) متمرکز می شود. نتایج این مطالعه حاکی از آن است که مؤسسۀ فدرال تحقیقات جمعیت به منظور دستیابی به هدف اصلی، بررسی علل و پیامدهای تغییرات جمعیتی با هدف ارائۀ مشاوره های سیاستی و افزایش آگاهی عموم مردم از طریق ابزارهای تحقیق و توسعه، جمعآوری داده، اطلاع رسانی، شبکه سازی و همکاریهای بین المللی و مرکز برنامه های ارتباطی جان هاپکینز به منظور انجام مأموریت، الهام بخشیدن و توانمندسازی مردم در سراسر جهان برای انتخاب رفتارهای سالم (مناسب) برای خود، خانواده خود و جوامع آنان از طریق ابزارهای تعاملات، تشکیل انجمن ها، بصری سازی داده ها، راهنماها، مجلات، گزارشها، نقشۀ راه ها، طرحها، گزارشهای فنی، شبکه سازی و همکاریهای بین المللی به دنبال ارتقای سیاستگذاری در حوزه های پژوهشی خود هستند.