برگزاری نشست تخصصی «جنگ، تاب ‌آوری و سلامت اجتماعی»

   به گزارش روابط عمومی مؤسسه تحقیقات جمعیت کشور، نشست مشترک گروه­ های علمی کرسی یونسکو در سلامت اجتماعی و توسعه با عنوان «جنگ، تاب‌آوری و سلامت اجتماعی»، به میزبانی این مؤسسه و با دبیری دکتر یونس نوربخش (رئیس کرسی یونسکو در سلامت اجتماعی و توسعه) برگزار شد. این نشست، با حضور ۱۵ نفر از استادان و صاحب‌نظران برجسته حوزه‌های علوم اجتماعی، سلامت اجتماعی، جمعیت، محیط زیست و رفاه اجتماعی، با هدف ارزیابی ابعاد گوناگون تاب‌آوری اجتماعی در شرایط جنگ و بحران و بررسی پیوند آن با سلامت اجتماعی برگزار گردید؛ پیوندی که از سرمایه اجتماعی و اعتماد عمومی تا نقش خانواده، شبکه‌های محلی، حکمرانی، منابع حیاتی، نابرابری و سلامت روان را دربر می‌گیرد.
دکتر یونس نوربخش رییس کرسی یونسکو در سلامت اجتماعی در ابتدا ضمن تشکر از میزبانی موسسه جمعیت و تشکر از حضور اعضای گروه‌های علمی کرسی و اساتید موسسه جمعیت این نشست را در راستای سلسله نشست های کرسی با موسسات تحقیقاتی دانست و افزود:

• تاب آوری در جامعه ایران ریشه در فرهنگ مقاومت، هویت ملی و ظرفیت‌های عمیق تاریخی ـ فرهنگی این سرزمین دارد و صرفا یک واکنش احساسی در جنگ نبود. برای درک تاب آوری می توان نقطه مقابل آن را بررسی کرد که شکنندگی، فرسودگی اجتماعی است.
• جامعه تاب‌آور، در برابر شوک‌ها نمی‌شکند؛ آن‌ها را جذب و مدیریت می‌کند.
• ثبت و بازنمایی تجربه‌های تاب‌آوری، حافظه جمعی جامعه را تقویت می‌کند.
• فشارهای مستمر و حل‌نشده، در صورت عدم تبدیل شدن به فرصت‌های بازسازی و توسعه، منجر به فرسودگی اجتماعی می‌شود.
• ضرورت تاب‌آوری هوشمندانه برای بقا، بازسازی و توسعه بیش از پیش احساس می‌شود

   دکتر رسول صادقی، رئیس مؤسسه تحقیقات جمعیت کشور، در آغاز نشست، ضمن معرفی ظرفیت‌ها و رویکردهای علمی مؤسسه، بر اهمیت ورود نهادهای علمی به مسائل روز جامعه و تداوم گفت‌وگوهای تخصصی درباره پیامدهای اجتماعی بحران‌ها و بازآفرینی اجتماعی پساجنگ تأکید کرد.
در ادامه این نشست، هریک از سخنرانان با طرح دیدگاه‌های خود بر این نکته تأکید داشتند که جنگ نباید صرفاً به‌عنوان یک رخداد نظامی یا سیاسی دیده شود، بلکه باید آن را به‌مثابه مسئله‌ای اجتماعی، روانی و نهادی فهم و تحلیل کرد.
دکتر موسی عنبری، استاد گروه مطالعات توسعه اجتماعی دانشگاه تهران و معاون الگوی ایرانی- اسلامی پیشرفت، دکتر سیداحمد فیروزآبادی، دانشیار و مدیرگروه مطالعات توسعه اجتماعی دانشگاه تهران و دکتر فاطمه ترابی، استاد جمعیت شناسی دانشگاه تهران و معاون پژوهشی موسسه تحقیقات جمعیت کشور، به بررسی مؤلفه‌های کلیدی تاب‌آوری پرداختند؛ از جمله ضرورت گذار از تاب‌آوری مبتنی بر تحمل به تاب‌آوری معطوف به پیشرفت و توسعه، نقش سرمایه اجتماعی، اعتماد، مشارکت اجتماعی و شبکه‌های خویشاوندی در حفظ انسجام و کاهش نااطمینانی، و نیز تأثیر چالش‌های جنگ بر تصمیم‌های جمعیتی خانواده.

همچنین، دکتر امین پاداش، عضو گروه علمی محیط زیست کرسی یونسکو،  و دکتر عباس فقیه خراسانی، دانش ­آموخته مطالعات توسعه اجتماعی دانشگاه تهران بر اهمیت محیط زیست و حکمرانی بهره‌ورانه منابع حیاتی (به‌ویژه آب) در شرایط بحران تأکید کردند و دکتر کبری صحراگرد، دانش آموخته دکترای جامعه شناسی از دانشگاه تهران، یادآور شد که بحران‌ها نابرابری ‌های پیشینی را آشکار و تشدید می ‌کنند و تقویت تاب ‌آوری بدون توجه به عدالت در دسترسی به منابع امکان‌پذیر نیست.
دکتر حسین ایمانی جاجرمی، دانشیار مطالعات توسعه اجتماعی و رئیس موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران ، در سخنان خود با طرح مفهوم «حکمرانی تاب‌آور»، بر اهمیت رهبری محلی و نقش محله‌ها در مواجهه با بحران تأکید کرد. وی با اشاره به تجربه جنگ‌های اخیر، خلأ میان دولت و خانواده در سطح محله را یکی از ضعف‌های جدی مدیریت اجتماعی بحران دانست و خواستار تقویت آمادگی اجتماعی و بازطراحی نهادی شد.
در ادامه، دکتر عادل عبداللهی، دانشیار جامعه شناسی و مدیر امور پژوهشی موسسه تحقیقات جمعیت، به لزوم بازتعریف تاب‌آوری در شرایط هم افزایی بحران ها با توجه به شاخص‌هایی چون کیفیت حکمرانی، اعتماد و انسجام اجتماعی اشاره کرد و خانم دکتر حاج‌حیدری، روان شناس، تاب‌آوری را فرآیندی اجتماعی دانست که بر نقش خانواده و شبکه‌های محلی در بازسازی همدلی و کاهش اضطراب تأکید دارد. دکتر سیدحسن موسوی چلک، رئیس انجمن مددکاران اجتماعی ایران و معاون سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی کشور، نیز بر ضرورت پرهیز از کاهش تاب‌آوری به سطح فردی تأکید کرد و از تدوین بسته راهبردی مدیریت بحران برای تداوم خدمات در سازمان بهزیستی خبر داد.

در پایان، دکتر محمدرضا سعیدآبادی، عضو هیئت علمی دانشکده مطالعات جهان دانشگاه تهران، امید به آینده را مؤلفه کلیدی تاب‌آوری اجتماعی دانست و دکتر یونس نوربخش در جمع‌بندی نهایی نشست، ضمن تأکید بر اهمیت مستندسازی تجربه‌ها و تقویت حافظه جمعی، تصریح کرد که برای پیشگیری از فرسودگی اجتماعی باید به سمت تاب‌آوری هوشمندانه و بازنمایی بین‌المللی روایت‌های انسانی در بحران حرکت کرد.
جمعبندی این نشست، تبیین علمی ابعاد مختلف تاب‌آوری اجتماعی در شرایط جنگ بود و نشان داد عبور از بحران‌های پیچیده امروز، بدون تقویت حکمرانی تاب‌آور، سرمایه اجتماعی، انسجام خانواده و محله، و امید به آینده امکان‌پذیر نیست.