برگزاری نشست علمی ـ تخصصی «جنگ، خانواده و تاب ¬آوری»

  به گزارش روابط عمومی مؤسسه تحقیقات جمعیت کشور، نشست علمی ـ تخصصی با عنوان«جنگ، خانواده و تاب آوری»، روز سه‌شنبه ۲۹ اردیبهشت ماه ۱۴۰۵ از ساعت ۱۴ تا ۱۶ توسط مؤسسه و با همکاری انجمن جمعیت شناسی ایران به صورت حضوری و برخط برگزار شد.
در این نشست، که دبیری آن را سرکارخانم دکتر فاطمه ترابی، استاد جمعیت شناسی دانشگاه تهران و معاون پژوهشی موسسه ، برعهده داشت و بامقدمه ای در خصوص اهمیت خانواده به ویژه در شرایط بحران های اجتماعی اشاره کردند که در این نشست نقش خانواده در دوران جنگ و پساجنگ از دیدگاه های مختلف جمعیت شناسی، مردم شناسی و جامعه شناسی مورد بررسی قرار می گیرد.
در ابتدای جلسه آقای دکتر رسول صادقی، استاد جمعیت شناسی دانشگاه تهران و رئیس موسسه،  به بررسی نقش و اهمیت خانواده در جامعه ایرانی، تحولات خانواده در شرایط بحران و جایگاه آن در وضعیت جنگ و پساجنگ پرداخت. صادقی جنگ را صرفاً یک درگیری نظامی ندانست؛ بلکه آن را پدیده‌ایی با ابعاد اجتماعی و جمعیتی گسترده خواند که می‌تواند بر الگوهای جمعیتی، فرزندآوری، سرمایه اجتماعی، معنای زندگی روزمره و زیست اجتماعی افراد اثر بگذارد. ایشان اشاره کردند که خانواده تولیدکننده تاب‌آوری و موتور بازسازی اجتماعی برای دوران پساجنگ است. خانواده در جنگ نه‌فقط محل زندگی، بلکه محل بقا، مراقبت، بازسازی معنا، بازسازی امید و بازتولید پیوندهای انسانی است. به همین دلیل، یکی از کارکردهای کلیدی خانواده، انتقال امید است. در پایان به این نکته پرداختند که در پسا جنگ ممکن است خانواده‌ها دقیقاً به وضعیت پیشین بازنگردند، بلکه وارد مرحله‌ای تازه از بازآفرینی اجتماعی شوند. در چنین شرایطی، طراحی بسته‌های سیاستی حمایتی ویژه خانواده‌هابه‌ویژه برای شرایط جنگ و بحرانی ضروری است تا بتوانند فرآیند بازسازی اجتماعی و بازیابی تاب‌آوری را طی کنند.
در ادامه سرکارخانم دکتر مینو سلیمی، استادیار مردم‌شناسی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران، به تبیین رویکرد انسان‌شناسی جنگ و نقش خانواده در شکل‌گیری تاب‌آوری اجتماعی پرداخت. ایشان در ابتدای سخنان خود گفتند در انسان‌شناسی، جنگ صرفاً یک رویداد با تاریخ آغاز و پایان مشخص نیست؛ بلکه وضعیتی است که از لحظه وقوع، در حافظه، فرهنگ و زیست روزمره جامعه ماندگار می‌شود. به گفته این پژوهشگر مردم‌شناسی، انسان‌شناسی جنگ معمولاً بر سه حوزه اصلی تمرکز دارد؛ نخست اقتصاد سیاسی جنگ و پیامدهای آن در بازتوزیع منابع و شکل‌گیری بازارهای غیررسمی، دوم تجربه زیسته انسان‌ها و نحوه شکل‌گیری سازوکارهای بقا و تاب‌آوری در زندگی روزمره، و سوم حافظه و تروما که به چگونگی ماندگاری جنگ در بدن، روایت‌ها و حافظه جمعی جامعه می‌پردازد. دکتر سلیمی با تأکید بر اینکه خانواده صرفاً یک نهاد زیستی یا حقوقی نیست، اظهار داشت: «خانواده یک جهان فرهنگی است؛ جایی که هویت، آیین‌ها، خاطره‌ها و شیوه‌های زیستن شکل می‌گیرد. در شرایط جنگ، خانواده به پناهگاه عاطفی و نقطه امن بازسازی معنا تبدیل می‌شود.»
در پایان آقای دکتر عبدالهی، دانشیار جامعه شناسی و مدیر پژوهشی موسسه، با نقد رویکردهای سنتی، به تحلیل ضرورت‌های علمی تاب‌آوری در جهان چندبحرانی و تبیین الگوی جدید سیاست‌گذاری در این حوزه پرداختند. همچنین، ایشان اشاره کردند برای ارتقای تاب‌آوری، سیاست‌گذار نباید تنها به دستورالعمل‌های یک‌سویه و بالا به پایین بسنده کند؛ بلکه ضرورت دارد با تکیه بر ظرفیت‌های میدانی، آئین‌های جمعی و همبستگی‌های محلی، بستری برای مشارکت واقعی مردم در مدیریت بحران فراهم آورد. وی در بخش پایانی سخنان خود، نقیصه بزرگ آکادمیک در ایران را فقدان مراکز پژوهشی تخصصی در حوزه‌هایی نظیر جامعه‌شناسی مصائب جمعی یا انسان‌شناسی فاجعه دانستند و بر توجه جدی به این حوزه ها تاکید کردند.